Rối loạn Lipid máu và nguy cơ bệnh tim mạch
Chuyên mục : Thông tin y học

LIPID MÁU LÀ GÌ :

Trong máu có chứa các thành phần Triglycerid, Phospholipid, Acid béo tự do và Cholesterol gọi là các Lipid máu hay mỡ máu. Cơ thể sử dụng Cholesterol để tạo ra muối mật, màng tế bào và tổng hợp hormon, khoảng ¾ lượng Cholesterol do gan tổng hợp, ¼ được lấy từ thức ăn có nguồn gốc động vật.

Trong máu, các Lipid kết hợp với protein tạo thành các Lipoprotein, có 2 loại được quan tâm nhất là Lipoprotein tỷ trọng thấp (LDL -Cholesterol) và Lipoprotein tỷ trọng cao (HDL - Cholesterol).

Các thành phần cần lưu ý của lipid máu:

LDL – Cholesterol (loại xấu)

LDL vận chuyển Cholesterol từ gan theo máu đi khắp cơ thể, nếu các tế bào của cơ thể không thu nhận hết, Cholesterol dư thừa sẽ tích tụ và tạo thành mảng xơ vữa trong lòng động mạch. Mảng xơ vữa hình thành dần dần gây hẹp, tắc hoặc vỡ mạch máu, gây các tai biến tim mạch nguy hiểm. LDL – Cholesterol được coi là loại xấu của Cholesterol.

HDL –  Cholesterol (loại tốt)

HDL– Cholesterol chiếm khoảng 1/4 - 1/3 tổng lượng Cholesterol, được coi là loại tốt bởi vì HDL thu dọn và vận chuyển Cholesterol dư thừa từ máu và mảng xơ vữa trở về gan, do vậy làm giảm nguy cơ xơ vữa động mạch và các bệnh tim mạch khác.

Các Triglyceride

Tăng Triglyceride thường đi kèm tăng Cholesterol toàn phần, bao gồm tăng LDL (loại xấu) và giảm HDL (loại tốt), việc tăng Triglyceride trong máu có thể gây viêm tụy cấp, tai biến mạch máu não…

VLDL- Cholesterol: là một Lipoprotein có tỷ trọng rất thấp. Tăng VLDL - Cholesterol trong máu làm gia tăng nguy cơ hình thành mảng xơ vữa  động mạch.

RỐI LOẠN LIPID MÁU LÀ GÌ

Rối loạn Lipid máu là tình trạng tăng Cholesterol và Triglycerides, hoặc tăng LDL-Cholesterol, giảm HDL – Cholesterol trong máu quá mức giới hạn, làm gia tăng xơ vữa động mạch.

Rối loạn Lipid máu hay rối loạn mỡ máu là một bệnh khá phổ biến hiện nay và có xu hướng ngày càng tăng, là nguy cơ chính gây nhiều bệnh lý nguy hiểm như xơ vữa động mạch, bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não, …

Khi chỉ số xét nghiệm các thành phần Lipid trong máu vượt qua mức giới hạn là thể hiện tình trạng rối loạn Lipid máu:

Thành phần Lipid

Mức bình thường

Mức giới hạn

Nguy cơ cao

Cholesterol

< 5,2 mmol/l

(200 mg/dl)

5,2 - 6,2 mmol/l

(200 - 239 mg/dl)

> 6,2 mmol/l

(240 mg/dl)

Triglycerid

< 2,3 mmol/l

(200 mg/dl)

2,3 - 4,5 mmol/l

(200 - 400 mg/dl)

4,5 - 11,3 mmol/l

(400 - 1.000 mg/dl)

LDL-Cholesterol

< 3,4 mmol/l

(130 mg/dl)

3,4 - 4,1mmol/l

(130 - 159 mg/dl)

> 160 mg/dl

HDL- Cholesterol

> 1,5 mmol/l

(60 mg/dl)

 

< 0,9 mmol/l

(35 mg/dl)

RỐI LOẠN LIPID MÁU VÀ NGUY CƠ BỆNH TIM MẠCH

Rối loạn Lipid máu gây Xơ vữa động mạch

Khi bị rối loạn Lipid máu và có sự tổn thương trong lòng mạch máu, LDL-Cholesterol kết hợp với một số chất khác sẽ tạo thành các mảng xơ vữa trên thành mạch, làm cho mạch bị xơ cứng, mất đàn hồi, lòng mạch hẹp dần rồi tắc hoàn toàn.

Lòng mạch máu bị hẹp gây thiếu máu nuôi dưỡng các cơ quan, nếu mảng xơ vữa bị nứt vỡ sẽ tạo nên các huyết khối làm tắc mạch máu đột ngột, gây các tai biến tim mạch nguy hiểm.

Xơ vữa động mạch có nguyên nhân chủ yếu do rối loạn Lipid máu, ngoài ra còn có các nguyên nhân khác như do tuổi cao, do di truyền, do đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc do béo phì, hút thuốc lá …

Xơ vữa động mạch gây các tai biến tim mạch nguy hiểm

Mảng xơ vữa có thể xuất hiện ở bất kỳ động mạch nào như động mạch ở tim, ở não, động mạch tay chân, vùng chậu, làm lượng máu tới các cơ quan đó bị giảm hoặc nghẽn hoàn toàn, gây các tai biến tim mạch nguy hiểm như đau thắt ngực, suy tim, nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não, cảm giác tê đau các chi, tắc động mạch chi, đôi khi gây ra một số tình trạng nhiễm trùng nguy hiểm.

NHỮNG NGUYÊN NHÂN GÂY RỐI LOẠN LIPID MÁU

·    Nguyên nhân chủ yếu là do ăn nhiều thức ăn chứa các chất béo bão hòa và Cholesterol như thịt, mỡ, phủ tạng động vật, bơ, trứng, phomat, dầu dừa, dầu cọ, đồ ăn nhanh, đồ chiên rán...

·    Do thừa cân, béo phì, ít vận động, uống nhiều rượu, hút thuốc lá.

·    Do các nguyên nhân khác như hội chứng thận hư, tăng urê máu, suy tuyến giáp, bệnh gan, do dùng thuốc, đặc biệt là bệnh tiểu đường (do người bị bệnh tiểu đường thường có rối loạn Lipid máu và có nguy cơ tổn thương mạch máu cao gấp nhiều lần người không mắc bệnh, dẫn tới càng làm tăng nguy cơ xảy ra các tai biến về tim mạch)

·    Nguyên nhân do di truyền gây rối loạn chuyển hóa Lipid máu thường ít gặp ở người trưởng thành.

CÁCH NGĂN NGỪA RỐI LOẠN LIPID MÁU

Rối loạn lipid máu là một trong những nguy cơ hàng đầu gây các bệnh tim mạch, nhưng hoàn toàn có thể khống chế và điều trị được, nhằm ngăn ngừa tối đa các biến cố tim mạch. Người bệnh cần kiên nhẫn và tuân thủ theo các nguyên tắc sau:

·    Chế độ ăn uống hợp lý: Hạn chế ăn thức ăn chứa các chất béo bão hòa và Cholesterol. Ăn nhiều rau, hoa quả, các loại ngũ cốc, đậu, thịt nạc, thịt gia cầm không da, các loại cá, dầu thực vật không bão hòa (dầu ô liu, dầu hướng dương, dầu đậu nành…), uống sữa không béo.

·    Tập thể dục đều đặn, ít nhất 30 phút mỗi ngày, tập đều đặn tất cả các ngày, tập đủ mạnh, đủ ra mồ hôi. Giảm cân nặng nếu bị thừa cân, béo phì, tránh lối sống tĩnh tại, tránh căng thẳng…

·    Bỏ các thói quen có hại: hút thuốc lá, hạn chế lượng bia rượu uống mỗi ngày…

·    Định kỳ làm xét nghiệm theo dõi các thành phần Lipid trong máu.

·    Sử dụng các thuốc và các thực phẩm chức năng có tác dụng phối hợp điều trị rối loạn Lipid máu.